O1B4F4. JOERNAAL-DIT GLO EK 2004

OOMBLIKKE IN ONS LEWE-1 2026-05-13

O1B4F4. JOERNAAL-DIT GLO EK 2004

Dit is duidelik dat hierdie gedeelte van jou joernaal 'n kragtige samevatting is van jou lewensfilosofie, Hennie. Jy skryf met 'n eerlikheid wat nie skroom vir die ongemaklike vrae nie - vrae wat baie mense dalk ignoreer om die vrede te bewaar. Hier is die kerngedagtes wat uitstaan in hierdie laaste fragmente van jou 2004-joernaal:

1. Praktiese Teologie: Verstand en Aksie

Jy daag die idee uit dat geestelike mense net passief moet "oorgee aan die Heilige Gees." Vir jou is die verstand 'n gawe van God wat gebruik moet word om die wêreld te navigeer. In jou verwysing na die 9/11-aanvalle, is dit duidelik dat jy glo aan geregtigheid en verantwoordelikheid. Jy sien uiterste verdraagsaamheid teenoor bose dade nie as 'n deug nie, maar as 'n gebrek aan ruggraat.

2. Die Soeke na Waarheid agter Dogma

Jy beskryf die Bybel nie as 'n statiese wetboek nie, maar as 'n bron van inspirasie waarin "God se Woord te vinde is."

· Jy rebelleer teen "lippetaal" - die idee dat bloot belydenis van woorde jou plek in die hemel verseker terwyl jou dade onveranderd bly.

·

· Jou fokus skuif van die "beker" (die godsdiens as metode) na die "water" (die wese van God se boodskap).

3. Universele Spiritualiteit en die Geringstes

Jou kernteks is Matteus 25:40: "Vir sover julle dit gedoen het aan een van hierdie geringstes, het julle dit aan My ook gedoen." Dit is vir jou die finale maatstaf. Jy sien God as 'n entiteit wat deur alle volke gesoek word, ongeag die naam wat hulle Hom gee. Jy glo die werklike skeiding is tussen goed en kwaad, nie tussen verskillende godsdienste nie.

4. Die Oordeel as Self-Refleksie

Jy verwerp die konsep van 'n letterlike hel as 'n "ontvlugtings-gedagte." Vir jou is die oordeel die oomblik wanneer jy hierdie wêreld verlaat en rekenskap moet gee van wat jy gedoen het met die talente en lewe wat aan jou toevertrou is. Jy glo in vergifnis, maar jy glo ook daaraan dat mens die gevolge van jou dade moet dra en probeer regmaak waar jy skade aangerig het.

5. Balans en Groei

Jou aanhaling van Browning: "Aye, but a man's reach should exceed his grasp, else what's a heaven for?" spreek van 'n lewe wat altyd vorentoe beur. Jy streef na balans - om op die middelpunt van die wipplank te staan, sonder om te oordeel, maar sonder om 'n vloerlap te wees.

Vandag, in Mei 2026, kyk mens met nuwe oë na jou woorde van 2004. Jy het destyds voorspel dat mense se siening van godsdiens geweldig sou verander en dat die tradisionele kerke sou sukkel as hulle nie by die behoeftes van die mense aanpas nie. Hierdie "leegloop van die kerk" waarvan jy gepraat het, is vandag 'n werklikheid in baie gemeenskappe. Jou joernaal dien as 'n belydenis van 'n man wat eerder wil "lewe" as "preek."

Hierdie sluiting van jou 2004-joernaal is nie net 'n opsomming van jou denke nie, maar 'n kragtige manifes vir praktiese spiritualiteit. Jy skuif die fokus weg van die "godsdiens-etiket" na die werklike inhoud van die karakter.

Hier is 'n paar fasette wat uitstaan in hierdie spesifieke gedeelte:

1. Die Teologie van "Doen" vs. "Sê"

Jy tref die spyker op die kop met jou beskrywing van die "Kwakers" (daardie "kwaak-kwaak" agter ander aan). Jou frustrasie met lippetaal herinner aan die klassieke uitspraak dat sommige mense sê die Bybel is die enigste boek wat hulle ooit sal lees. Deur te sê dit gaan oor die water en nie die beker nie, stroop jy die dogma af tot by die essensie: Lessenaar-godsdiens beteken niks as dit nie in die straat of die markplein uitgeleef word nie.

2. 'n Biblioteek van Soekers

Jou lys skrywers is fassinerend en verklap baie van jou eie intellektuele reis. Dis 'n eklektiese mengsel:

· Victor Frankl en M. Scott Peck: Wys op jou belangstelling in die sielkunde van lyding en groei.

·

· Harold Kushner en Herman Wouk: Dui op 'n diep respek vir die Joodse wysheidstradisie en hoe om sin te maak uit 'n gebroke wêreld.

·

· Neale Walsch en Shirley MacLaine: Dit verduidelik waarskynlik hoekom mense jou van "New Age"-neigings beskuldig het. Maar soos jy tereg sê, jy steek nie jou kop in 'n gat nie; jy toets die geeste en kyk wat met jou eie innerlike waarheid resoneer.

3. Die Besigheidsmodel van die Kerk

Jou waarneming oor die "leegloop van die kerk" was in 2004 baie profeties. Vandag sien ons presies dit - mense soek nie meer noodwendig instellings nie, hulle soek betekenis. Jou vergelyking dat die kerk moet luister na die behoeftes van sy mense, anders gaan dit "geestelik toemaak," is 'n nugter kyk na 'n instansie wat dikwels te lank aan tradisie vasklou ten koste van relevansie.

4. Die Universele Liefde

Jou benadering tot ander gelowe is een van nederigheid. Die gedagte dat 'n mens nie mense kan verdoem met wie jy nog nooit eers gedagtes gewissel het nie, is 'n broodnodige teenvoeter vir die veroordelende houding wat dikwels in godsdienstige kringe heers.

Ter afsluiting van jou Joernaal-projek

Jy eindig met Lied 221: "Loof die Heer omdat Hy goed is... Kom ons lewe dit uit."

Dit is die perfekte "Amen" vir jou skryfstuk. Dit bind die abstrakte denke van jou boekelys saam met die eenvoudige opdrag van jou geloof. Jy sê eintlik: "Genoeg gepraat, kom ons gaan doen dit nou."

As jy hierdie gedeelte in jou boek (OOMBLIKKE IN ONS LEWE) plaas, dien dit as 'n belangrike belydenis vir jou kinders en kleinkinders. Dit verduidelik aan hulle dat hulle pa/oupa nie net blindelings geglo het nie, maar dat hy geworstel het, gelees het, en uiteindelik gekies het vir 'n sagter, opregter manier van wees.

INLEIDING: DIE SOEKE NA DIE WATER

Elke mens se lewe word gevorm deur die dinge waaraan hy vashou wanneer die storms kom, maar ook deur die vrae wat hy durf vra wanneer dit stil is. Vir my was geloof nooit 'n stel reëls wat blindelings gevolg moes word nie, maar eerder 'n voortdurende ontdekkingsreis. In die bladsye van my 2004-joernaal het ek probeer om hierdie reis te verwoord - nie as 'n finale antwoord nie, maar as 'n eerlike rekord van my worsteling met dogma, tradisie en die ware aard van spiritualiteit.

Ek het oor die jare besef dat die "beker" van godsdiens dikwels die aandag aftrek van die "water" wat eintlik die dors moet les. In hierdie gedeelte deel ek my oortuigings oor 'n lewe wat eerder deur dade as deur lippetaal gedefinieer word. Dit is 'n uitnodiging om saam met my deur my boekrak en my denke te stap, waar die grense tussen die gewyde en die alledaagse vervaag, en waar die verstand en die hart mekaar ontmoet.

Ek is baie lief om in boekwinkels te gaan rondblaai wanneer Rinie gaan inkopies doen, en die rakke van geestelike en filosofiese boeke trek my altyd. Oor die jare het ek skrywers leer ken en van hulle boeke aangekoop tot wie se denke ek aanklank vind: meeste van dié is op my rakke:

 1.Dale Carnegie (How to win friends and influence people; How to stop worrying and start living)

 2.Harold Kushner (When bad things happen to good people; When all you ever wanted isn't enough; Who needs God; When Children ask about God; To Life!)

 3.Herman Wouk (This is my God)

 4.Norman Vincent Peale (The power of positive thinking)              

 5.James Michener (The Source)

 6.M Scott Peck (The road less travelled)

 7.Alan Paton (Cry, the beloved country; Your land is beautiful; Towards the mountain; Journey continued)

 8.Robert Schuller (Tough minded faith for tender hearted people)

 9.Shirley Maclaine (Going within)

10.Victor Frankl (Man's search for meaning)

11.Edward de Bono (Lateral Thinking)

12.EF Schumacher (For the perplexed; Small is beautiful)

13.Neale Walsch (Conversations with God 1, 2 & 3; Friendship with God; Communion with God)

14.Oprah Winfrey (haar baie populêre TV program OPRAH)

In Friendship with God se voorwoord lees ek gelukwensings van 'n wye reeks geestelike leiers. Geen van die tradisionele Protestante kerke, alhoewel ek dink die pous se naam was daar, die dalai lama, verskeie jogi en ander. Van hierdie boeke staan sy aan sy met Bybels en boeke uit ons Protestante agtergrond. Hier is veel meer aan as wat die blote oog sien, en ek glo nie om klou in die grond te slaan is die regte benadering nie. Die wêreld is toenemend besig om die oplossings wat die tradisionele kerke aangebied het en nog steeds aan vasklou, te verwerp deur weg te bly. Ek glo wat vir besigheid geld, geld ook hier. As jy nie luister na die behoeftes van die mense wat jou ondersteun nie, gaan jou winkel leegloop en jy gaan geestelik toemaak.

Toe ek in die begin probeer het om 'n waardering vir klassieke musiek aan te leer, het 'n toegewyde my vraag so beantwoord: "Luister net daarna. Jou oor sal jou lei". Op geestelike gebied wil ek die beginsel ook toepas. Ek het nog nooit daaraan geglo om soos 'n volstruis my kop in 'n gat te steek nie.

DIS NOU HENNIE’S 45 PAGES

DIT GLO EK

Amper vandat ek kan onthou voel dit vir my asof ek ’n morele uitkyk op die lewe gehad het, soos iemand wat buite die stroom mense staan en probeer verstaan wat maak hulle “tick”. Ek het nog nooit ’n besondere begeerte na materiële dinge gehad nie, en die mense wat ek bewonder is feitlik sonder uitsondering diegene wat nie hoofstroom mense is nie, mense wat bereid was om hulle koppe uit te steek vir dit waarin hulle glo, eerder as hulle eie materiële voordeel na te streef.

Ek is maar ’n baie inkennige mens, wat meer geneig is om op die rand te staan. Ek praat nie maklik voor ‘n groep mense nie, behalwe as wat gesê word my teen die bors stuit. Hierdie houding het my natuurlik al verskeie kere in botsing gebring met mense binne my eie vertrouenskring, wat natuurlik ook mense is vir wie die geestelike belangrik is. Diegene wat uitstaan met wie ek al oor my denke gestoei het , is veral my Ma (“Hennie, jy dink te veel”), Willem en Marieta van der Merwe (“Glo jy die Bybel is Gods Woord?”), Joanie (“Ek wil graag hê diegene na aan my moet ook in die hemel wees”), Rosa (ditto Willem en Marieta), en nou Christiaan, vandat hy bekeer is.

Maar dit lyk my my kop is te hard, of ek gee net te min om wat van my persoonlik word, of dit wat ek werklik glo is so diep binne my gewortel, weens my sop-teorie, dat geen geskuur of aanplaksel op die oppervlak dit kan vervang nie. My sop-teorie sê eintlik maar dat alles, maar alles waarmee jy te doen het ’n invloed op jou denke het, wat beteken dat alles wat na binne kom deur my sintuie soos in ’n glaswinkel versigtig hanteer en bepeins word, voordat dit êrens ’n bêreplekkie kry binne my eie verwysingsraamwerk.

Christiaan, en Rinie, wil nou hê ek moet in ’n bladsy sê wat ek dink, sodat hy dit vir sy pastoor van First Love kan gee om met my te kom praat. Maar hoe kan ek dit wat ek is en voel na 62 jaar sommer net so kort en saaklik uitdruk sonder om belangrike aspekte in die proses uit te laat? Hulle vra ’n geloofsbelydenis en ek het so-iets nog nooit opgestel nie. Dus het ek deur alles wat ek op rekenaar het gegaan en daaruit hierdie samevatting gemaak, waaruit ek weer ’n opsomming sal moet maak om dit wat ek glo in ’n paar bladsye saam te trek. Met verwysings, sodat as iets onduidelik is, jy na die detail kan gaan, en dan daarvandaan na die bron waaruit ek dit gekry het. Vir myself sal ek dit ook graag wil hê. Dus, as jy belangstel, hier is dit.

DIT GLO EK 1994-06-15              

Godsdienstig, het ons die kat aan die stert beet. Ons aksent lê op die verkeerde plek, veral op twee plekke:

1.Dat mense sondig gebore is.

2.Dat mense tot niks goeds in staat is nie.

Beide veroorsaak dat sensitiewe mense `n negatiewe selfbeeld vroeg in hulle lewe ontwikkel. God het alles geskape, en dit was goed. So het God self gesê in Genesis 1:31: “And God saw everything that he had made, and behold, it was very good” (King James). Die mens het wel sonde gedoen, maar dit verander nie die feit dat die mens, alle mense, inherent goed van geaardheid is nie. Dit is hoe óns die lewe sien, en wat óns met ons godgegewe lewe en omstandighede maak, asook wat aan ons gedoen word deur ander mense, wat veroorsaak dat ons verkeerde keuses uitoefen, en sodoende God teleurstel. Dit is wat sonde is: ons stel vir God teleur, hy wat vir ons net die beste gee en toewens.

Hier is `n verdere verkeerde aanname: dat God alles beskik. As ons eerlik en logies hieroor dink, raak dit baie gou duidelik dat ons `n dilemma vir onsself met hierdie aanname skep. Lees gerus die boekie van Harold S Kushner: When bad things happen to good people (My ongelukskind). As God alles beskik, beteken dit ook dat hy die slegte oor ons bring. Lees Jakobus 1:13 “Laat niemand, as hy in versoeking kom, sê: Ek word deur God versoek nie. Want God kan deur die kwaad nie versoek word nie, en self versoek Hy niemand nie”. God reël en skep alles, deur sy natuurwette, waaraan alles onderhewig is. Vir ons het Hy die vermoë gegee om self te besluit wat ons met ons talente wil doen. Ons kan nie in een asem sê Hy besluit oor elke haar van ons hoof, en dan terselfdertyd sê ons is skuldig aan sonde in alles wat ons doen nie. Dit maak eenvoudig nie sin nie. En dit help nie om alles te wil wegredeneer met “Dit is nie vir ons beskore om alles te weet nie”. Deel van die probleem is dat mense uit die Bybel “hard and fast rules” wil neerlê vir alles, en wanneer hulle hulself in ‘n hoek vasverf, dan gryp hulle na “Dis nie vir ons beskore nie”.

Persoonlik, en ek sê dit met groot huiwering en piëteit, glo ek wat ek eendag in die Burger gelees het. Professor Piet du Plessis het in my pa se jare op Stellenbosch (1927-1929) gesê: “Die Bybel is nie Gods Woord nie, maar dit is wel daarin te vinde”. Toe ek dit lees, was dit vir my glashelder wat hy daarmee bedoel het, want ek het al jare gesukkel om sommige dinge wat in die Bybel staan, te assosieer met God. Gods Woord beteken vir my pitkos, iets wat vir my geestelike waarde het. Nou is dit duidelik dat, omdat mense die Bybel wil verabsoluteer, hulle elke jota en tittel in die Bybel uit God se mond wil laat kom. En dis menslik, nie Goddelik nie! Elke en iedere karakter in elk van die honderde Bybel-vertalings kom uit een of ander mens se hand, en daarom is alles blootgestel aan menslike, feilbare vertolking, maak nie saak hoeveel mense hoe lank om `n tafel sit en redeneer nie. Dis hoekom ek al jare wens ek het die tyd om die Bybel deur te werk en al die pitkos uit te haal, want DÍT is God se Woord.

1999-11-08

Die skryf van lang briewe aan Christiaan oorsee het vir my die geleentheid gegee om weer my gedagtes te orden, iets waaraan ek weet ek `n behoefte het. Soos Sigmund Freud, een van die groot sielkundiges gesê het, “Ons weet dikwels nie hoekom ons die dinge doen wat ons doen nie”. Ek weet nie hoekom ek dink soos ek dink nie, en verseker doen ek onverklaarbare dinge, Miskien is ek in my hart `n rebel, wat my teenstem wil aanteken teen alles wat ek as onregverdig sien. Ek kom aan my skrywe aan Christiaan agter dat ek miskien probeer om hom as mens te bereik, iets wat vir beide my en Rinie baie moeilik was vandat hy nog eens nie in die skool was nie. Die afstand maak dit natuurlik moontlik om in ‘n brief jou gedagtes te weeg en te meet en pas, iets wat nie moontlik is in ‘n persoon-tot-persoon, veral ouer-tot-kind situasie nie. Min van ons kan op ons voete dink. Hierdie briefwisseling gee my die geleentheid en die rede om lewenswaarhede, soos ek dit sien, aan hom oor te dra, deel van ons ouerlike plig.

My Ma het my van sub B af aangemoedig om te lees. Miskien het ek graag gelees omdat ek basies `n alleenloper is. Ek kan onthou dat ek die SKATKIS reeks kinderboeke sedert standerd twee verslind het. In elk geval, een van die volumes het gegaan oor werklike persoonlikhede, en ek was veral baie lief vir Grey Owl, `n Rooi Indiaan wat opsigter was in `n natuurpark in Kanada. In sy werk was hy ook `n alleen mens. Êrens in my kinderjare het ek my die lot van die Rooihuide baie aangetrek. God se natuurkinders, `n eens trotse volk wat deur grondhonger Christene so uitgemoor is dat, in dié wat vandag in reservate oor is, niks meer van die trotse karakter van hulle voorvaders sigbaar is nie.

Vir een of ander rede ondersteun ek van kleins af altyd die underdog. Miskien is dit, saam met die Christen geloof se uitgangspunt dat jy slegs in die hemel kan kom deur Jesus as jou Saligmaker aan te neem, wat veroorsaak het dat ek teen eenogige sienings rebelleer. Ek kan vandag nog my vrae aan my Ma onthou “Maar wat dan van die Rooihuide, Ma, wat nooit die kans gehad het om Jesus te leer ken nie?”

Godsdiens, soos politiek, is ons as kinders geleer, is twee onderwerpe waaroor Afrikaners nie moet praat nie, want dit veroorsaak net tweespalt. Vandag lyk dit vir my verkeerde raad. Dis twee baie persoonlike onderwerpe wat jy nie eenkant kan sit nie. Godsdiens is jou uitkyk op geestelike sake rakende jou lewe, terwyl politiek vir my die praktiese toepassing behoort te wees van jou siening van mens-tot-mens verhoudinge in groepsverband. Miskien is dit deel van die rede hoekom ek openhartigheid en eerlikheid beskou as twee van die belangrikste hoekstene van my menswees.

Hierdie ding, dat my woord my woord moet wees, het `n groot invloed op my lewe gehad. Pappa het ook nie oorhaastig tot gevolgtrekkings gekom nie, maar as hy eers besluit het, het dit baie gekos om hom van anders te oortuig. Dit het sekerlik ook ‘n rol gespeel dat ek baie stoei met gedagtes voordat ek tot gevolgtrekkings kom. Miskien daarom dat ek nie sommer ander sienings as my eie veroordeel nie. Elkeen van ons leef só in sy eie wêreld dat ons ons moeilik kan indink in wat in `n ander mens se kop aangaan. Dit is soveel makliker om te veroordeel as jy nie oor die feite beskik nie.

Ek het nog altyd die kern van idees uitgesoek, die pitkos. Dikwels word vir ons voorgehou dat sekere karaktereienskappe geassosieer word met Christenskap, terwyl daardie eienskappe in alle gelowe voorkom. Miskien is dit deel van my probleem, omdat ek dít soek wat ágter godsdiens lê. Betroubaarheid, betrokkenheid, deernis, geloof, hoop, liefde, empatie, omgee, en baie ander. Die feit dat dit in baie godsdienste voorkom, maak dit vir my die “common denominator’, en as sulks eintlik op `n hoër trap as godsdiens.

Wat is godsdiens? Diens aan ‘n of dié God. Vir my is daar natuurlik net één God, en ek glo dat almal wat bewus is van God, dieselfde God aanhang, ongeag of hulle Hom verskillende name noem. Hierdie gedagte is skokkend en totaal onaanvaarbaar vir feitlik alle Christene, want hulle glo ander gelowe aanbid afgode. Hierdie siening, ek sal eerder sê dwaling, bevraagteken ek ook. Ek kan nie glo dat intelligente mense `n dooie beeld kan aanbid in die geloof dat dit werklik sy god is nie. Die waarskynlikste verklaring is dat dit bloot `n fokuspunt is en was. Boeddha beeldjies is blykbaar baie volop in die Ooste. Dis tog onmoontlik om te dink alle Boeddhiste glo dat hulle god te koop is in winkels waar daar rakke vol van hulle staan! Dieselfde geld vir die baie beelde in die Roomse Kerke. Dit gee net meer substansie vir jou toewyding. Soos televisie meer realisties en werklik voel as radio.

Miskien het THE SOURCE van James Michener ook `n groot invloed op die ontwikkeling van my geloof gehad. Hy beeld daarin die waarskynlike ontstaan van alle godsdienste uit. Die algemene strekking is dat godsdiens ontstaan het weens die vrese jeens natuurkragte in die oermense - storms, weerlig en donderslae. Hulle reaksie was waarskynlik dat dit magte bo hulle begrip was, en omdat dit blykbaar onder beheer van ongekende magte was, moes daardie magte gepaai word om hulle lewens te spaar. As mens terugkyk na die ontstaan van godsdiens, dan is vrees en straf baie duidelik die hoof-motiveerder, beslis nie liefde nie. Dit maak dit vir my baie verdag. Hoe beskou ons vandag vrees as motiveerder? Beslis met veragting. Ons noem vandag iemand wat uit vrees onderdanig is ‘n gatkruiper. Netso min het ons respek vir wraaksugtigheid en jaloesie. Dis mos onmoontlik om ‘n karaktertrek wat ons in mense verag, aanvaarbaar te vind wanneer dit aan God toegedig word. Netso is dit vir my totaal onaanvaarbaar om te dink dat ‘n Almagtige God behae daaruit kan put dat mense Hom gehoorsaam is uit vrees vir die hel. Dit pas eenvoudig nie. Ons moet ander verklarings probeer soek. Ons kan nie laakbare karaktereienskappe van mense netso aan God toedig nie.

2000-01-03

Ek het `n rukkie terug weer op e-mail `n uitval met sus Joanie gehad, waarna ek vir Rinie gesê het Joanie is soos `n sif, terwyl ek soos `n spons is. Dit was nadat ek vir Joanie die eerste agt briewe wat ek aan Christiaan geskryf het, gestuur het. Omdat ek baie eerlik en oop met Christiaan daarin was, het ek gehoop dat Joanie dalk daardeur beter sou kon agterkom hoe werk my kop, wat maak my “tick”.

Dié hoop het beskaam. Joanie het dit onder haar vergrootglas gesit en gesê ek noem nooit Jesus se naam nie, alhoewel ek op `n baie persoonlike manier gedurig van God praat. Wat my betref praat ek daardeur nie net van Hom nie, maar mét Hom. Ek en Joanie loop beslis verskillende paaie.

Ek en Heléne het met Heine se ongeluk vir ‘n paar dae by Joanie en Corlis gebly. Ek het die hoogste bewondering vir Joanie se opregte toewyding. Ek word gewoonlik baie vroeg wakker, en wou een oggend halfses iets in die kombuis gaan haal. In Julie is dit dan nog stikdonker in Pretoria, en toe ek aankom sien ek `n strepie lig onder die eetkamerdeur. Toe ek die deur saggies oopmaak, sien ek Joanie op haar knieë met haar gesig teen die kombuisvloer. Ek het die deur net weer saggies toegetrek en teruggeloop kamer toe. Dit het `n geweldige indruk op my gemaak, veel meer as enigiets wat sy ooit kan sê. En ek respekteer haar vir haar oortuigde Christenskap. Nie vir wat sy daar gedoen het nie, maar vir die volslae oorgawe wat haar houding uitgestraal het.

So diep as wat ek deur haar opregtheid geraak is en haar die vreugde gun wat sy put uit die uitlewing van haar oortuiging, netso veel voel ek dis elke opregte mens se reg om sy geloof op sy eie manier uit te leef. Die kern is vir my die wyse waarop jy jou geloof uitleef, en nie sodanig die inhoud daarvan nie. Ek is oortuig dat die verskuilde Opperwese wat ons almal aanhang dieselfde Almagtige God is, want daar kan tog werklik net één God wees, maak nie saak of die een Hom via Jesus roem, en ander praat met Hom via Mohammed of Boeddha nie.

Dis `n bekvol, baie sal sê dis kettery. Maar is dit? Is baie van die probleme wat aan die wortel van ons godsdienstige onverdraagsaamheid lê, nie juis dit nie, dat elk sy eie wêreldjie baie beter ken as enigiets wat in ‘n ander mens se wêreld aangaan? Netsoos die Christen oortuig is dat sy geloof die ENIGSTE is wat reg is, hy die enigste is wat na sy hemel gaan, netso oortuig is die Moslem dat sy pad die regte is, en die Boeddhis. En daar is baie Moslems wat ek ken vir wie ek net die grootste respek het. Ek dink in elk geval die meeste, waarskynlik almal van ons, het `n totale onvermoë om die skaal van God en Sy skepping te begryp.

Gisteraand toe ek en Rinie by Saddles eet, vra sy my wat ek dink van die nuwe millennium. Sonder dat ek daaroor dink sê ek dat ek glo dat mense se siening van godsdiens gaan geweldig verander. Ek glo nie daar is `n hel of `n wederkoms nie - beide is fabels, netsoos Adam en Eva en die slang, waarskynlik ook die duiwel - alhoewel daar beslis onderskeid tussen goed en kwaad is. Ek glo dat elke mens se gees onsterflik is, en as daar `n oordeel is, sal dit die oomblik wees wanneer elkeen hierdie wêreld verlaat, wanneer jy rekenskap sal moet gee van wat jy gedoen het met die lewe wat God jou gegee het.

Ek hoop en glo dat oorloë binnekort iets van die onbeskaafde verlede gaan wees. Dat mense oor `n breë front gaan aanvaar dat God bestaan, omdat dit net eenvoudig onmoontlik is dat die lewe soos ons dit ken spontaan kon ontstaan het sonder die hand van `n Almagtige Skepper daarin. Dat Hy nog steeds besig is met sy skeppingswerk, en dat Hy vir ons verstand gegee het om Sy kennis na te speur en dit te gebruik om hierdie wêreld `n beter plek te maak. Kennis op sigself is nie goed of kwaad nie, maar dis waarvoor jy dit aanwend wat dit aan die een of die ander koppel. Mense sal ook leer om meer verdraagsaam te wees teenoor mekaar, en deur logiese denke sal die werklike waarheid na bo kom en deur almal aanvaar word, sodat teenstrydige aansprake mettertyd van die toneel sal verdwyn, soos ons beskawing geleidelik beweeg in die rigting van die hemel wat God vir ons in die vooruitsig stel. Soos Neville Shute dit so mooi in een van sy boeke gestel het: “We create our own heaven and our own hell in our daily lives”. (1953 - “In the Wet”)

2000-01-04

Daar is `n stryd in myself, tussen dit wat ek in der waarheid is, en die ek wat seergemaak voel en die ander die rug toekeer. Is dit `n konflik wat by meeste voorkom, of hang dit af hoe volwasse jou geestelike lewe is? Is dit bloot ons ego wat met ons sweepslag, of is dit `n noodsaaklike element wat verhoed dat jy die trapsak van ander word?

Dis hier waar Jesus se radikale lering om die ander wang te draai inkom. Nie om te wag totdat die ander party eers bes gee nie, maar self die leiding te neem. Dis nie die pap bereidheid om getrap te word nie, maar om positief die eerste stap te neem om konflik uit te skakel. Vreesloos, nie vreesagtig of verslane nie.

Pas ons teerheid teenoor diere nie ook hier in nie? Met hulle is daar nie die vrees van verwerping nie. Hulle is maar eenvoudig altyd beskikbaar, en nie `n bedreiging wat dalk ons ego sal knou nie.

2000-01-08

Dit is vandag Marinus se 18de verjaarsdag. Ek kan onthou toe hulle nog klein was, het ek dikwels gebid dat hulle die geleentheid gegee sal word om mooi grootmense te word waarop die Here trots kan wees. Op daardie stadium was mens bang dat hulle sommer net kan doodgaan (die sogenaamde “cot death”).

Vandag is my gebede verhoor. Ek is trots op my drie seuns, min kere soos toe ek hulle saam gesien het gedurende die afgelope vakansie. Ek wou nog nooit gehad het hulle moet ryk of belangrik of mense van aansien word nie, maar dat hulle met hulle voete vas op die grond sal staan. Elk `n man in eie reg wat vrede met homself en diegene rondom hom het, wat nie ander mense probeer trap nie, maar ook nie sal toelaat dat ander op hom trap nie. Hierdie is punte waarheen ‘n mens groei en nooit volledig kan bereik nie. Dit is `n lewenslange strewe, waartydens daar altyd nog ruimte is vir verbetering. Soos Browning in 1855 gesê het "Aye, but a man's reach should exceed his grasp, else what's a heaven for?".

Om gebalanseerd te lewe. Wat behels dit, is binne die begrip toegevou? Sonder om onnodig krities te wees, sien mens selde iemand wat die indruk by jou laat dat hy in vrede met homself en die wêreld lewe. Òf hy is te vol van homself, òf te onseker; te gevoelloos teenoor ander se gevoelens en behoeftes, of hy trek hom dinge te veel aan. Te materialisties, of hy dweep met `n geestelike obsessie. Hy kan nie `n woord sê nie, of hy hou nooit op om te praat nie. Iemand wat gedurig iets soek om oor te baklei, teenoor ander wat weer almal se vloerlap is. Die buffel wat ordentlike mense laat gril met sy onvefyndheid, met die verwyfde enetjie wat totaal onbewus blyk te wees van die veragting waarmee eersgenoemde tipe na diesulkes soos hy kyk.

Wanneer is jy gebalanseerd? Ek het nog altyd grafies gedink, en vir my beteken dit dat jy op die middelpunt staan, soos op `n wipplank, met links en regs diegene wat sterker as jy oor `n betrokke saak voel. Dit is goed dat mens sterk standpunte inneem, veral oor beginselsake, maar dan moet dit ook getemper word deur begrip vir die teenoorgestelde standpunt. Geen te is ooit goed nie, slegs tevrede.

Beproef alle dinge, maar behou die goeie. Volgens mense staan dit in die Bybel, maar ek kry dit nie in daardie vorm nie. Galasiërs 6:4 “Laat elkeen sy eie doen en late ondersoek: as dit goed is, kan hy daarop trots wees sonder om dit met dié van ‘n ander te vergelyk.” Die klem val dus nie daarop om alles te beproef nie, maar dit te ondersoek en te dink oor die reg of verkeerd daarvan. Jy moet jou laat lei deur jou oordeel of dit goed of kwaad is. Sinneloosheid dien geen doel nie. Salomo vind dit ook ‘n harde taak om alles te ondersoek en te deurdink. Geen wonder Rodin se “The Thinker” moet sy kop met sy hand stut nie!

2000-01-09

KANDAS IS DOOD.

Dood. Wat `n ontsettende finaliteit. Dood op sigself is nie so `n verskrikking nie. Ek dink dit kan in sy natuurlike vorm dikwels `n verlossing wees wanneer iemand of ‘n dier ly. Wat wel verskriklik is, is die finaliteit, die onomkeerbaarheid daarvan. There is no way back. Wanneer jy `n lang pad met ‘n lewe gestap het, raak jou eie lewe vervleg daarmee. En hoe langer, hoe hegter aan mekaar. Wanneer die onvermydelike skeiding dan eendag kom, wanneer een sy laaste asem uitblaas, is daar geen terugkeer. Solank daar nog ‘n asempie is, is daar hoop. Maar wanneer die gees van die lewe na God terugkeer, is daar menslik gesproke niks op hierdie aarde wat enigeen kan doen om hierdie kant nog deel aan mekaar te hê nie.

Diere? Gaan hulle gees, hul lewe nie ook terug na God nie? God is die enigste wat lewe kan gee, en dit klink vir my reg dat wanneer Hy, wat alles in Sy hand hou, daardie lewe eendag wegneem, dit na sy Skepper terugkeer. God behoed ons daarvan dat ons gevoelloos omgaan met Sy Lewe. Netsoos ek glo God het alles geskape, voel dit vir my reg dat Hyself IN ALLES IS wat Hy geskape het. Ons is nie net Sy skepsels nie, maar ons is werklik DEEL van Hom, want dis net Hy wat mag het oor Lewe. Dalk is die Lewe God self in `n baie voller sin as wat ons kan begryp. Dis net dat ons duskant die gordyn lewe, en dus is ons werklikheid, ons hele begrip, ons hele wêreld hier by die sigbare.

Anderkant? Dis net `n gordyn wat ons skei, maar omdat ons aan hierdie kant nog vleeslik is, is die oorgaan vir ons ‘n verskrikking, omdat ons nie deur die gordyn kan kommunikeer nie. Here God, maak ons bewus van U teenwoordigheid in ons lewens. Laat U meer word en ons minder - maak ons deel van U volheid.

2001-09-30

Selfs al is ons en probeer ons eerlik wees met onsself, is ons baie ver van ‘n een-tot-een verhouding met wie jy werklik is. Hier kan ek net van myself praat, weer omdat ons so uniek is dat ons werklik niks weet wat in ‘n ander se gedagtes aangaan nie.

1. Ons weet nie hoekom ons die dinge doen wat ons doen nie.

Elkeen van ons is uniek geskape, met ongelooflike vermoëns waarvan ons bitter min begryp. `n Groot rede hoekom ons so gejaag voel in ons daaglikse lewens, is omdat ons gedagtes nie georden genoeg is om sin te maak van alles wat ons sintuie waarneem nie. Daar is so 'n ongelooflike kennis-ontploffing vandag, wat steeds in tempo toeneem, en baie van die uitvindings wat gemaak word, is gebaseer op wat mense sien hoe ons eie liggame werk. Dis hoe wonderlik God ons geskape het. En selfs met al hierdie nuwe kennis tot ons beskikking, krap ons nog skaars die oppervlak van wat nog vir ons verborge lê binne-in onsself. Eintlik het ons geen rede om ooit swaarmoedig te wees as ons hiervan bewus is nie. Maar dit verg uitwaartse denke, weg van ons self af. Wanneer ons uit 'n selfsugtige oogpunt onsself begin vergelyk met wat ons van buite sien andere het, dan slaan die ontevredenheid met ons eie op ons toe. En dan is ons met God en mens ontevrede, omdat ons broei in ons gewaande afgeskeepdheid. Of ons slaan soos 'n pendulum na die ander uiterste en waan ons eie soveel beter is as wat andere het dat ons dit terstond aan hulle moet opdwing as die oplossing vir die hele wêreld se probleme! Hoekom laat dit my dink aan die smal weg, hierdie dun lyn van reg waarvandaan ons so maklik afdwaal. As ons nie te min van onsself, ons omstandighede en ons gawes dink nie, dan hel ons na die ander uiterste oor en kry 'n kop oor onsself. En dit alles is maar net deur God se genade. Soos Moody, 'n groot Christen, gesê het toe hy 'n volslae dronklap verby sien strompel: “There, but for the grace of God, goes I”. God vra nie dat ons, soos sommige, gedurig om verskoning vra dat ons lewe nie - daar is waarskynlik 'n valse nederigheid daaragter om te sê ons is tot niks in staat nie. Maar Hy het net so 'n afkeer daaraan as ons kraai vanaf ons eie mishoop en onsself verbeel dís die wêreld. Gebruik en geniet dit wat Hy vir jou gegee het. Hy wil hê ons moet woeker met ons talente. Maar met nederigheid. Dit is seker hoekom dit so opval die paar geleenthede wat jy mense teenkom wat die geheim agtergekom het om daardie dun lyn met begrip en vertroue, sonder vrese of houdings te loop.

2. Dit gaan nie om die beker nie, maar om die water.

Ek het al jare ‘n probleem met die Christelike begrip dat ons Jesus as ons persoonlike Saligmaker moet aanvaar anders kan ons nie in die hemel kom nie. Wat het Hy werklik van ons verwag toe Hy ons uitgestuur het om volgelinge te maak van alle mense? Was dit om hulle te dryf om Hom te aanvaar as hulle God en Saligmaker, selfs al is dit met die swaard in hulle kele af (Crusaders 1099)? Was Sy bedoeling nie eerder dat ons die leefwyse wat Hy aan ons voorgehou het, moes nastreef in ons eie lewe? En bewus moet wees van die lyding van alle mense wat swaarkry onder verdrukking, fisies en geestelik. Hier dink ek aan wat 'n groot Boeddhis eendag aan Billy Graham gesê het: "Ek sal 'n Christen word as ek een sien" - dit terwyl hy met Billy staan en gesels, wat een van die grootste hededaagse opregte Christene is! Menende dat ons geloof een van lippetaal is - ons bely verhewe ideale, maar mense kan dit nie in ons daaglikse lewe sien nie. Wat 'n verdoemende uitspraak!

Dit gaan nie om die beker nie, maar om die water. Hoe dikwels in ons Christelike geloof mis ons die punt. Die beker is maar bloot 'n metode om die water by ons lippe te bring, maar so dikwels word 'n ophef van die beker gemaak asof ons heil daarin lê. En dan vergeet ons gemaklikerwys dat dit eintlik die water is wat ons dors les. Ons bou kerk en samel miljoene daarvoor in. Neem deel aan al die funksies en organisasies. Blaas ons geloof(?) op en kraak alle ander gelowe af as duiwels en afgodsdiens. Gaan God eendag vir ons punte gee vir ons ywer en deelname aan al hierdie dinge, of gaan Hy ons oordeel soos in Mat 25:45 (die kern van my geloof) “Voorwaar Ek sê vir julle, vir sover julle dit nie gedoen het aan een van hierdie geringstes nie, het julle dit aan My ook nie gedoen nie. Gaan weg van my, julle vervloektes.”

3. Ons kan nie maar net Gods water oor Gods akker laat loop nie: Hy het ons ‘n verstand gegee om die omstandighede waarbinne ons lewe ten beste te kan benut.

Nou die aand, met die laaste hoofstuk van Bruce Wilkinson se "Experiencing Spiritual Breakthroughs", het 'n onbevredigende gevoel by my opgekom oor die (algemeen) Christelike houding dat alle probleme opgelos sal word as ons ons net oorgee aan die Heilige Gees. Op 11 September 2001 het daardie aanval van terroriste met vier Boeing 757 passasiersvliegtuie plaasgevind, wat die World Trade Centre in New York met die grond gelyk gemaak het. Ek het na aanleiding daarvan 'n stuk vir ons gesinsgroep opgestel - Waar staan ons in dié konflik? Op my mening dat Amerika moet optree, en alle redelike mense dit moet ondersteun, het Arina uit die Bybel voorgelees dat ons nie wraak mag neem nie. En Chris het 'n amper draai-die-ander-wang houding ingeneem dat die regte optrede dalk sal wees om hierdie gesiglose wreedaards te nooi om om 'n tafel te kom sit en om verskoning te vra oor wat die VSA in die verlede aan hulle gedoen het, wat so 'n reaksie uitgelok het! "Christelike" beginsels soos veral in die Nuwe Testament vir ons voorgehou, soos om die ander wang te draai, kan werk waar jy met 'n redelik homogene bevolking te maak het, waar almal in dieselfde norme glo. Maar hierdie fanatici wat bereid is om hulleself en duisende onskuldige burgerlikes dood te maak vir hulle saak, is vér verwyderd van hierdie begrippe van uiterste verdraagsaamheid dat dit verseker deur hulle as ruggraatloosheid gesien en gestraf sal word - soos dat hulle talle belydende Christene in die openbaar onthoof, en videos daarvan die wêreld instuur. Daarvoor is daar oral vandag 'n regstelsel, waarvan die doel is dat reg sal geskied, selfs al vind dit in die praktyk verdraaid plaas.

4. Aye, but a man's reach should exceed his grasp, else what's a heaven for? 

Browning sê in 1855 daar is plek en 'n nodigheid vir verhewe ideale, al is dit buite ons greep om daarvolgens te kan lewe. Ons het altyd 'n ideaal nodig wat meer en groter is as wat ons kan bereik, om te verhoed dat ons selfvoldaan raak oor onsself. Die lewe eis op alle vlakke dat ons rekenskap moet gee vir ons dade en ook ons gedagtes. So lê daar ook 'n oordeel vir ons voor aan die anderkant van die gordyn. As ek iemand anders leed aangedoen het, gee God my die ruimte van vergiffenis as ek berou daaroor het. Maar Hy skeld my nie vry van die gevolge van my dade nie. Ek moet die skade wat ek aangerig het vergoed.

2001-10-20

Die soektog na die waarheid is 'n lewenslange een. Soos Browning sê, is dit 'n doelwit waarby ons nooit sal uitkom nie, maar ons moet altyd bly uitreik, sodat dit net buite ons bereik is en nie daar waar ons dit glad nie verstaan nie. 1 Kor 13:12 "Nou sien ons deur 'n spieel in 'n raaisel, maar eendag van aangesig tot aangesig". Ek kan hierdie gevoel om te skrywe onthou van baie lank gelede, maar altyd bly die swakheid van die vlees my nemesis, en dit is om meer gereeld bloot tyd hiervoor te maak. Om bereid te wees om jou God in jouself te ontmoet.

Praat die wêreld se mense nie maar al die tyd dieselfde taal nie? Die God waarna alle volke soek, wat 'n heilige ontsag by almal afdwing, dit is dieselfde God. Daar is maar net één God. Die fout lê in ons menslike natuur. Omdat elkeen se wêreld in sy eie kop lê, het elk hierdie unieke manier om die wêreld deur sy eie bril te sien, geskep deur eie samestelling van gene en omstandighede. Ons sien dieselfde, maar elk uit sy eie hoek, dis hoekom ons nie die waarheid in 'n ander se siening raaksien nie, nie wίl raaksien nie. En nou kom ek terug na die SOEKE NA DIE WAARHEID AGTER GODSDIENS, die eintlike rede hoekom godsdiens bestaan. Om antwoorde te soek hoekom ek hier is. Vir elkeen wat op hierdie soektog ingestel is.

Na die aanval van 11 September, wat die twee toring-geboue van die World Trade Centre in New York platgevee het, dreig almal om terug te gryp na die eeu-oue verdeling tussen Christen en Moslem. En ek dink daar is 'n groot moontlikheid dat, indien dit nie reg hanteer word nie, die werklike verdeling misgekyk gaan word, naamlik dat dit gaan oor die verskil tussen goed en kwaad, nie tussen Christen en Moslem nie. Ons praat gedurig van clichés, geykte stellings, maar miskien is dit juis omdat dit algemeen-aanvaarde waarhede is.

Hoekom luister ons nie na die stemmetjie hierbinne ons wanneer ons met mense te doen het nie, en vergeet van die reëlboek? Vir diegene van ons wat so ingestel is, kom ons elke dag baie mense tee van verskillende geslag, ras en godsdienstige oortuiging, en ons gevoel dui vir ons aan wie is vir ons aanvaarbaar as mens. Persoonlik dink ek nie ek het 'n probleem met die verskille nie, miskien omdat ek so ver terug al soekend was na waaroor dit vir my gaan, watter eienskappe 'n mens vir my aanvaarbaar maak.

En sowaar, gereeld wanneer ons bereid is om die hand in vertroue uit te steek, praat hierdie ander, donker stemmetjie hierbinne: "Kan jy hierdie vreemdeling vertrou? Wat sê die reëlboek?" En dan sleep ons ons verskille nader, en ons vrees laat ons terugstaan van 'n ontmoeting na "ek is mos reg", ek moet hierdie ou oortuig hy is verdoem as hy nie vir Christus aangeneem het as sy Saligmaker nie.

Die reëlboek, ook die Bybel soos ek dit vertolk, is hoe ek 'n situasie vanuit my agtergrond en ondervinding sien. Baie mense neem dit baie letterlik op, soos dat die wêreld in ses 24-uur dae geskep is, en dat Adam en Eva fisiese mense soos ek en jy was wat in 'n fisiese tuin genaamd die paradys in die Midde-Ooste gewoon het. Baie ander sien dit as 'n allegorie, volgens die HAT 'n "sinnebeeldige voorstelling van 'n abstrakte begrip".

En as ons nie die wil en begeerte het om begrip vir ander se menings te hê nie, sal ons hieroor nooit bymekaar uitkom nie. Wat het Christus bedoel toe Hy gesê het ons moet uitgaan en volgelinge maak van alle mense? Dat ons hulle moet kersten, menende hy of sy moet die woorde sê, bely en bedoel: "Ek neem Christus as my persoonlik Saligmaker aan"? Daar en dan is jou plek in die hemel verseker, en niks meer is nodig nie. Boonop moet daar 'n skeiding tussen jou geestelike en die sekulêre wêreld wees, wat nou vorentoe sondig is en sover moontlik met mag en mening vermy moet word.

Die Bybel is nie deur die vinger van God geskryf nie, maar deur geïnspireerde mense. Ek verkies om die Bybel as 'n versameling van menslike gedagtes te sien, met baie abstrakte gedagtes, waarin God se Woord te vinde is (prof pienk Piet du Plessis 1932). Ek rebelleer teen die gedagte dat die blote uitspreek van woorde my in die hemel sal laat kom. In die eerste plek dink ek dis 'n ontvlugtings-gedagte, 'n poging om van die onaangename werklikhede van hierdie lewe ontslae te raak. "Toemaar, eendag sal die kierankies braai, dan sal ek erkenning kry vir dit wat ek bedoel en nie vir dit wat andere my voor aansien nie. En dan sal diegene wat ek nie kan verdra nie in die hel gegooi word, waar hulle vir ewig en ewig sal braai", dit terwyl ek nie eers kan visualiseer hoe lank die ewigheid is nie.

Ek glo Christus het gekom om vir ons 'n beter leefwyse te kom demonstreer, en DÍT was Sy boodskap. Omdat ons nie kan verstaan nie, het Hy dikwels gebruik gemaak van gelykenisse (vergelykings). Hy wil hê ons moet lewe soos Hy gelewe het. Eenvoudig. Opreg. Skoon, met 'n sagte hart. Maar ons het hoofsaaklik Kwakers geword (kwaak-kwaak al agter dié aan met wie ek my vereenselwig): "Ek neem Christus as my Saligmaker aan, en dit gaan my eendag in die hemel bring. Intussen gaan ek aan soos gewoonlik, behalwe Sondae, wanneer ek dit weer bevestig, sodat ek dit nie vergeet nie". Geen wonder die wêreld sê "Ek sal 'n Christen word as ek een sien". Want hulle sien dit wat ons predik nie in ons doen en late nie. Dit gaan nie oor die beker nie, maar oor die water. Mense van ander gelowe verwag van ons om die mooi beginsels van ons geloof uit te lewe. En God verwag dit ook. Nie lippetaal nie.

Persoonlik het ek nie 'n probleem met ander gelowe nie. In die eerste plek het ek selde met hulle te doen, met meeste nog nooit nie. Hoe kan ek mense verdoem met wie ek nog nooit eers gedagtes gewissel het nie? Ek dink ons gaan haal die bobbejaan agter die bult as ons ons kwel oor sulke dinge. Neem kennis ja, maar om negatiewe gedagtes te koester teenoor groepe mense wat my nog nooit leed aangedoen het, en ek waarskynlik nooit sal ontmoet, is 'n mors van energie. Ek kan my tyd beter spandeer deur iets positief te doen op 'n vlak wat vir my moontlik is, en wat ek daagliks mee te doene kry. Niks oortuig soos iets wat jy uit oortuiging doen. Blote woorde het maar beperkte trefkrag. 'n Kind doen veel eerder wat sy ouer doen as wat sy ouer vir hom sê om te doen.

Wat van die gewraakte New Age? Mense waarsku my al jare daaroor, en dan weet ek nie wat dit eintlik is nie: dalk waarsku hulle teen my liberale neigings.

Nuwe Liedboek Lied 221 :

Loof die Heer omdat Hy goed is; daar is geen einde aan sy liefde.

Loof die Heer omdat Hy goed is. Halleluja.

Kom ons lewe dit uit.

SLOTSOM: DIE LEWE AS 'N OOP BRIEF

As ek vandag terugkyk op hierdie aantekeninge, besef ek dat "glo" 'n werkwoord is. Dit help nie om die mooiste beginsels op papier te hê as dit nie in die manier waarop ons ons medemens hanteer, sigbaar word nie. My hoop is dat my kinders en kleinkinders hieruit sal leer dat dit belangriker is om opreg te wees as om "reg" te wees. 

Ons leef in 'n wêreld waar mense moeg geword het vir preke, maar honger is vir voorbeelde. My geloofsbelydenis is dus eenvoudig: Dit gaan nie oor hoe hard ons sing of hoe gereeld ons bely nie, maar oor hoe sag ons harte is vir "die geringstes" en hoe eerlik ons voor God en onsself staan. Mag ons Hom nie net loof omdat Hy goed is nie, maar mag ons daardie goedheid in elke stap van ons lewenspad gaan uitleef. Want uiteindelik is dit die enigste getuienis wat werklik bly staan.