O1B4F7. JOERNAAL-WANNEER ALLES WAT ONS WOU HÊ NIE GENOEG IS NIE 2003

OOMBLIKKE IN ONS LEWE-1 2026-05-26

O1B4F7. JOERNAAL-WANNEER ALLES WAT ONS WOU HÊ NIE GENOEG IS NIE 2003

(Gemini) Hierdie is ’n diepsinnige en treffende samevatting van Harold S. Kushner se boek, “When All We Ever Wanted Isn’t Enough” (1986). Die temas wat hier aangeraak word - die soeke na betekenis, die beperkings van mededinging en mag, die noodsaaklikheid om sowel pyn as vreugde te ervaar, en die aanvaarding van die lewe se onsekerhede - praat direk tot die universele menslike toestand.

Kernlesse

1. Die Soeke na Betekenis (Teenoor die Siekte van Verveligheid)

· Die ware verlange: Mense smag nie werklik na roem, rykdom of mag nie. Ons diepste behoefte is dat ons lewe sin maak en dat die wêreld ’n beter plek is omdat ons hier was.

· Die subtiele tragedie: Waar skielike rampe ons dwing om te herfokus, is die "siekte van verveligheid" (die gevoel dat die lewe doelloos is) baie gevaarliker omdat dit ons lewenslus ongemerk versmoor.

2. Die Wysheid van Prediker

· ’n Realistiese uitkyk: Prediker staan uit in die Bybel omdat dit die harde werklikheid eerlik erken: die lewe is dikwels onregverdig, goeie mense ly, en die dood tref almal ongeag hul dade.

· Die les: In plaas daarvan om die lewe bloot as ’n transaksiestelsel van "straf en beloning" te sien, dwing Prediker ons om betekenis buite materiële of oppervlakkige sukses te soek.

3. Liefde teenoor Mag

· Die eensaamheid van 'Nommer Een': Die dryfkrag om altyd ander te wen of te beheer, skep isolasie en jaloersheid. Dit verwyder ons van kollegas en vriende.

· Die onversoenbaarheid: Jy kan nie terselfdertyd iemand beheer én liefhê nie. Ware menswees en liefde floreer slegs in kwesbaarheid en in die vryheid wat ons mekaar gun.

4. Die Balans van Genot en Selfbeheersing

· God se gawes: Volgens die Talmud sal ons verantwoording doen vir die goeie dinge op aarde wat ons geweier het om te geniet.

· Die goue middeweg: Dit is net so ’n groot dwaalspoor om pyn doelbewus op te soek as om blindelings agter genot aan te hardloop. Ware vreugde lê daarin om die lewe se geskenke in matigheid te geniet.

5. Die Risiko van Liefde en Emosie

· Geen pyn, geen vreugde: Om jouself teen vrees en verlies te beskerm deur "nie om te gee nie," bou ’n emosionele plafon en vloer. Dit immuniseer jou dalk teen groot hartseer, maar dit beroof jou ook van ekstase, groot vreugde en hoop.

· Die golwe van die lewe: Om waarlik mens te wees, beteken om jou oop te stel vir die hele spektrum van emosies - insluitend die trane.

6. Die Grense van die Verstand

· Wysheid vs. Intelligensie: Intelligensie sonder ’n hart lei tot koue besluite. Wysheid is die vermoë om te erken dat die menslike verstand perke het en om respek te hê vir die groot onbekende.

· Aanvaarding van die duisternis: Jy hoef nie alles te ontleed of te verstaan nie. Soms is dit ons taak om die dinge wat nie verklaar kan word nie, bloot te aanvaar.

7. Wie's Bang vir die Vrees van God?

Hierdie sewende deel van jou joernaal-notas tref die absolute kern van Harold Kushner se teologiese verskuiwing in “When All We Ever Wanted Isn’t Enough”. Dit pak die eeue-oue, dikwels ongemaklike spanning tussen kinderlike gehoorsaamheid uit vrees en volwasse integriteit uit ontsag.

Kushner gebruik Jean Piaget se model van morele ontwikkeling op ’n briljante manier om te wys dat ware geloof nie beteken om ’n ewige geestelike kind te bly wat bang is vir ’n straffende "Ouer" in die hemel nie.

Hier is ’n gestruktureerde samevatting van hierdie kragtige slothoofstuk vir jou argief:

 

Die Krisis van Prediker se Geloof

· Die soeke na sekuriteit: Aan die einde van sy lewe draai Prediker na godsdiens om die dood te "kul" en betekenis te vind wat sy rykdom hom nie kon gee nie.

· Die mislukking van vroomheid: Dit het nie vir hom gewerk nie, want die godsdiens van sy tyd was gebaseer op ’n transaksie: gehoorsaam reëls en word geseën; oortree en word gestraf. Toe hierdie aanname in die praktyk in duie stort, het dit sy morele basis geskud. Dit was egter nie God wat hom gefaal het nie, maar sy eie verwagtinge van waarvoor godsdiens bedoel is.

Piaget se Drie Stadiums van Reëls en Gesag

Kushner trek ’n parallel tussen hoe kinders albasters speel en hoe die mensdom oor eeue heen na God gekyk het:

Stadium	Kind se Houding (Albasters)	Godsdienstige / Sosiale Parallel
1. Kinderlik	Reëls is absoluut, gegee deur ’n hoër gesag en mag nie betwyfel word nie.	Diktatorskap & Vrees-godsdiens: God is die absolute heerser; "goed" beteken bloot om slaafs en gedweë te gehoorsaam.
2. Adolessent	Reëls word uitgedaag en gebreek in ’n soeke na vryheid, dikwels met chaos tot gevolg.	Revolusie & Skeptisisme: Die mensdom rebelleer teen absolute monargieë en begin die Bybel/wette as mensgemaak en feilbaar sien.
3. Volwasse	Reëls word verstaan as instrumente wat deur mense gemaak is om die spel regverdig en lekker te maak. Dit kan aangepas word.	Demokrasie & Volwasse Geloof: Geloof word gedryf deur ’n ingeligte gewete. Moraliteit gaan oor mede-verantwoordelikheid en geregtigheid.

 

Vrees vs. Ontsag (“Awe”)

Kushner herdefinieer die Bybelse konsep van die "Vrees van die Here":

· Vrees is ’n negatiewe emosie. Dit laat jou wegkrimp, kruip, of vlug van dinge wat jou bedreig. Dit skep ’n koorsagtige beheptheid met sonde en reëls (soos die angstige gelowiges wat nie die Sabbat of komplimente kan geniet nie).

· Ontsag is positief. Dit trek jou nader. Jy staan oopmond in bewondering voor iets wat oneindig groter is as jy, sonder dat jy jouself hoef te verlaag of te haat.

Die Stem van ’n Volwasse God

Kushner verbeel hom God se antwoord aan die kruipende, reël-behepte gelowige is:

"Watter vreugde dink jy kry Ek uit jou kruipery?... Van kinders verwag ek gehoorsaamheid. Maar van jou is 'onvoorwaardelike gehoorsaamheid' net 'n ander naam vir jou versuim om soos 'n volwassene op te tree... Hou op om te sê 'Ek het net gedoen wat U my aangesê het' en begin sê 'U mag daarvan hou of nie, maar ek het dit deeglik oordink en dit is wat ek voel is reg.'"

Die Doel: Om ’n Mensch te Wees

Ware godsdiens is nie ’n rapport of ’n neulende ouer wat punte toeken vir perfeksie nie. Dit is ’n louterende vuur wat alle valsheid wegbrand totdat net jou egte self oorbly.

Die einddoel van hierdie rypwording is om ’n mensch te word:

· Iemand wat uit een stuk gemaak is (integriteit).

· Wys, maar nie sinies nie.

· Tree nie op uit vrees of om ’n goeie indruk te maak nie, maar uit ’n diep, innerlike oortuiging van wat reg is.

· Het ’n "stille vertroue" en rustigheid, sonder die angs dat God hom oor elke klein foutjie gaan veroordeel.

Prediker het uiteindelik gevind waarna hy gesoek het, juis omdat hy geweier het om tevrede te wees met ’n oppervlakkige, kinderlike geloof.

Hierdie is ’n ongelooflike kragtige afsluiting vir hierdie afdeling van jou joernaal. Dit daag ’n mens uit om verantwoordelikheid te neem vir jou eie morele kompas.

INLEIDING

Hoe leef mens ’n lewe wat werklik saak maak? Dit is die sentrale vraag waarmee Harold Kushner worstel in sy ryp en tydlose werk, “When All We Ever Wanted Isn’t Enough”. Waar sy vorige skryfwerk gefokus het op die breekmure van akute menslike tragedie, draai hy hier sy blik na ’n baie meer subtiele, dog meer universele krisis: die "siekte van verveligheid." Dit is daardie knaende, grys leegheid wat selfs die mees suksesvolle lewens kan bekruip wanneer materiële rykdom, status en mag nie meer genoeg is om die siel te voed nie.

Deur sy eie kwesbare soeke te vleg met die antieke, eerlike worstelinge van die Bybelboek Prediker, daag Kushner ons uit om ons maskers af te haal. Hierdie joernaal is ’n reis deur sewe kritieke lewenslesse. Dit is ’n padkaart wat ons weglei van die angstige, kinderlike najaag van eksterne reëls en goedkeuring, en ons begelei na die rypheid van ’n ingeligte gewete, die aanvaarding van die lewe se golwe, en die uiteindelike ontdekking van ware menslike integriteit.

When All We Ever Wanted Isn’t Enough

                                                               Harold S Kushner (1986)

As die leegheid in jou deur niks bevredig kan word nie

'n Derde van my pasiënte ly nie aan hulle senuwees nie, maar aan die leegheid deur hulle sinnelose lewe veroorsaak. Dit is die algemene neurose van ons tyd.

                                          - Carl Jung : “Modern Man in Search of a Soul” 

Alles kom tot niks, tot niks - Prediker 1:2

1. (Kushner) Was ek veronderstel om iets met my lewe te doen?

Ons verlange is nie na roem, status, gemak, weelde of mag nie - dis dinge wat netsoveel probleme veroorsaak as wat hulle oplos. Elkeen smag daarna dat jou lewe sin maak, om te voel dat jy weet waaroor die lewe gaan, en die vertroue te hê dat die wêreld 'n effens beter plek sal wees omdat jy hier was. Hierdie boek gaan nie daaroor hoe om gelukkig of gewild te wees nie - daarvoor is daar baie ander boeke. Dit gaan daaroor hoe om werklik mens te wees, om te weet dat jy gelewe het soos God van jou as mens verlang, sodat jou lewe nie doelloos sal wees nie. Hierdie boek gaan daaroor om betekenis te gee aan jou bestaan, om jou te laat voel dat jy jou tyd goed gebruik het. Ek wil julle vertel van sommige dinge waarvan ek wens ek geweet het toe ek jonger was.

My vorige boek, “WHEN BAD THINGS HAPPEN TO GOOD PEOPLE” (1981), is geskryf om mense te help wie se lewens deur 'n persoonlike tragedie in twee geskeur is: voor en na daardie gebeurtenis wat jou lewe verpletter het - die dood van 'n geliefde, 'n ongeluk wat jou lewe verander het, of die diagnose van 'n ongeneeslike siekte. So 'n treurspel veroorsaak dat die drade van jou lewe in 'n brandpunt saamgetrek word, jou denke onvermydelik vasgevang in die stryd om te bepaal hoe jou lewe vorentoe as gevolg daarvan anders sal wees.

Hierdie boek is geskryf om mense te help om 'n meer subtiele tragedie te kan hanteer: die siekte van verveligheid, die gevoel dat ons doellose, sinnelose bestaan sonder betekenis is. In sommige opsigte is dit 'n gevaarliker probleem, omdat ons nie besef hoe dit besig is om ons vreugde en lewenslus te versmoor nie. Wanneer ons dit eendag agterkom, is dit te laat, omdat ons verleer het hoe om die mooi in die lewe te geniet. Hierdie boek kan ons 'n lewensuitkyk help aankweek wat sal voorkom dat wanneer ons eendag sterwe, ons tot die besef sal kom dat nòg ons lewe nòg ons sterwe enige verskil aan diegene rondom ons gemaak het. Om egtheid te probeer verseker, het ek besef dat ek die boek nie moet skryf oor ander mense se probleme nie, maar oor my eie ondervinding. Nie oor die mens se abstrakte soektog na die waarheid nie, maar oor my eie soektog, met al my foute en frustrasies wat deel daarvan was.

2. Die gevaarlikste boek in die Bybel

Vanaf ons vroegste begin het godsdiens (diens aan 'n goddelike wese) probeer om die mens met God te versoen, in 'n poging om natuurkragte waaroor die mens geen beheer het, minder vreesaanjaend te laat voorkom. Dit het mense aan mekaar verbind, sodat hulle nie alleen hoef te wees in hul vreugde, of wanneer hulle rou nie. Toe mense begin besef dat daar meer aan die lewe was as net bloot te oorleef, het hulle na godsdiens begin kyk as 'n gids na 'n beter lewe.

Vandag word ons te dikwels teleurgestel wanneer ons by tradisionele godsdiens 'n duidelike rigtingswyser soek. Alhoewel ons daar baie waar- en wyshede vind, verskil hulle beloftes dikwels met ons ondervinding van die werklikheid. Die Bybel belowe op baie plekke dat dit met ons goed sal gaan indien ons die smal weg volg, en straf indien ons sou afwyk. Ons wil dit graag glo, maar vind dit moeilik, omdat daar menigmaal geen verband is tussen 'n persoon se goeie of slegte optrede, en of hy geseën of gestraf word.

Een boek in die Bybel, skaars 10 bladsye lank, verskil egter drasties hierin van al die ander. Prediker is geskrywe deur 'n kwaai, siniese en skeptiese man wat God betwyfel en indringende reguit vrae vra, of dit enige waarde het om goed te doen. "Wat is die punt daarvan om hard te werk? Een geslag volg 'n ander op, maar die wêreld bly vir ewig dieselfde. Die mens is geensins beter daaraan toe as die diere nie, want beide kom tot sterwe en vergaan tot stof. In my lewe wat tot niks gekom het nie, het ek alles gesien: 'n regverdige man gaan onder ten spyte van al sy deugde, en 'n goddelose geniet 'n lang lewe, al doen hy verkeerd. (Pred 7:15) 

Nêrens in die Bybel waag iemand om só te praat nie. Op feitlik elke ander bladsy in die Bybel word ons verseker dat alles wat ons doen, hoe klein ook al, saakmaak en dat ons daarvolgens geoordeel sál word. Prediker, inteendeel, sê die teenoorgestelde - dat God nie so na ons doen en late kyk nie. Almal word oor dieselfde kam geskeer, ongeag of hulle ryk of arm, wys of dwaas, regverdig of boos is. Ongeag hoe ons lewe, ons word almal oud, gaan dood en is spoedig vergete. Hoe ons lewe maak blykbaar hieraan geen verskil nie.

3. Die eensaamheid van eerste wees

Wanneer ons jonk is, is ons dryfveer om suksesvol te wees, is dit die doel van ons bestaan. En dit is moeilik vir ons om 'n uitdaging te weerstaan - ons wil uitvind hoe hoog ons vermoë ons kan neem. Soos ons ouer word, begin dinge binne ons en ook ons uitkyk na buite verander. In stede van die lewe as 'n wedywering te sien en oorwinning as 'n doel op sigself, begin ons sukses sien as 'n middel tot 'n doel. In stede om te kyk hoe hoog ons kan uitklim, vra ons onsself af wat ons daarmee kan bereik, watter uitsigte dit vir ons kan verwerf, 'n lewe waaroor ons goed kan voel.

Vir ons om te kan "wen," beteken dit hulle moet "verloor." Hierdie gevoelens maak dit vir ons moeilik om waarlik opreg vriendelik en openhartig teenoor ons kollegas te wees, en dit kan baie maklik veroorsaak dat ons ontevrede raak met dit wat goed is in ons eie omstandighede, omdat dit nie voldoen aan die hoë verwagtinge veroorsaak deur ons strewe daarna om nommer een te wees nie. Ons kan maklik eensaam, jaloers en verbitter word, en ander, wat meer suksesvol as ons is in hierdie jaagtog, blameer vir ons ongelukkigheid. Eers wanneer ons hierdie uitermate mededingendheid ontgroei het, kan ons kollegas as vriende verwelkom. Niks het in ons omstandighede verander nie, maar ons uitkyk het, en nou kan ons uitsien na ons oorblywende jare as produktiewe geleenthede, wat vir ons bevrediging kan gee.

Selfs oorweldigende mag is nie genoeg om totale beheer te verseker nie. Die uitoefening van daardie mag neig om jou te verwyder van ander mense. Waar een beveel vir ander om te gehoorsaam, kan daar lojaliteit en dankbaarheid wees, maar nie liefde nie. En wie wil nou hê dat mense, wat vir jou saakmaak, vir jou bang moet wees, nors en teësinnig gehoorsaam eerder as vryelik en uit liefde? En waar sal jou verhewe status jou los? Jy sal heeltemal alleen wees, nommer een en eensaam.

Liefde en Mag is nie versoenbaar nie. Jy kan iemand liefhê en hom die ruimte en die reg gee om homself te wees, òf jy kan hom beheer en hom dwing om jou wil uit te voer, maar jy kan nie beide terselfdertyd doen nie. Ook kan geeneen van ons in afsondering waarlik mens wees nie. Die eienskappe wat ons mens maak kom slegs tot uiting en ontwikkeling in die wyse waarop ons met ander mense skakel.

Soms wil dit voorkom asof God se Mag in botsing kom met Sy Liefde. Wanneer ons ons aan God onderwerp, omdat ons bang is om ongehoorsaam te wees, bang om Hom uit te daag, dan het Hy ons gehoorsaamheid maar nie ons liefde nie. Ons kan slegs ons liefde in oorgawe aan God gee indien Hy ons die ruimte gee om self te kies en daardeur waarlik onsself te word.

God soek nie daarna om Nommer Een te wees nie. Hy het deernis veral met diegene wat die minste in staat is om vir hulle self te sorg. Hy het veral medelye met die armes en gebrokenes van hart, omdat die armes en getreiterdes dit makliker vind om mekaar nodig te hê en aan mekaar te behoort - hulle het soveel minder rede om hulle iets te verbeel. Hulle is meer kwesbaar, minder selfversekerd, meer blootgestel. Omdat hulle minder het om hulle agter te verskans, maak hulle makliker oop teenoor mekaar en teenoor God, en daar is iets opreg menslik hieraan.

4. Wanneer dit te seer maak om te voel

Ons gee ons dikwels oor aan oordaad van ons sinne, net om daarna weer skuldig te voel en ons liggame met onttrekking te pynig. Ek dink daar is 'n poging by mense om hulle gemak en plesier te balanseer deur die seerkry in die lewe te verdra.

As ek die morele waarde van die Bybel in een sin moet opsom, sal dit wees Moenie doen wat jou hart begeer nie; Doen wat die Here van jou verlang. Die heidene het goddelikheid gesien in die uitlewing van die mens se natuurlike instinkte, terwyl die Bybel die beeld van God sien in die mens se vermoë om sy aangebore neigings in toom te hou.

In die Talmud (die eerste vyf boeke van die Bybel) is dit opgeteken dat in die wêreld wat kom, sal elkeen van ons tot verantwoording geroep word deur God, vir al die goeie dinge wat Hy op aarde geplaas het en wat ons geweier het om te gebruik. Hier is geen smaad of afkeer vir die liggaam of sy begeertes nie, eerder 'n gevoel van eerbied en verering vir die vreugdes van die lewe wat God in ons lewe geplaas het om te geniet, as 'n manier om die lewe te sien deur die ervaring van aangename oomblikke. Soos alle gawes kan dit natuurlik misbruik word, maar dan is dit ons skuld en skade, nie God s'n nie. In matigheid gebruik soos God dit bedoel het, kan al hierdie begeertes gesien word as God se gawes aan ons, om vreugde aan ons lewe te gee.

Om die menslike liggaam en die hele natuurlike wêreld met afkeer en wantroue te bejeën, is netsoveel kettery as om dit te vereer. Die mens wat pyn en ongemak uitsoek, omdat hy dink hy verdien dit en wat dink dit is sondig om die lewe te geniet, is netsoveel op 'n dwaalspoor as die persoon wat blindelings plesier najaag as die enigste doel van die lewe. Beide van hulle sal uiteindelik, soos Prediker, tot die swaarmoedige gevolgtrekking kom dat hulle lewe nutteloos en 'n gejaag na wind was.

5. As jy geen pyn wil voel nie, kan daar geen vreugde wees nie

Hindoes se geloof is om pyn en lyding nie te ignoreer of te ontken nie, maar om bo dit uit te styg deur die kuns aan te leer om jouself los te maak van pyn en dit te bowe te gaan, dit te transendeer. Hulle doen met hulle liggame wat hulle probeer doen met hulle siele, om hulleself te leer om nie die pyn te voel nie. Die pyn is werklik, maar hulle voel dit nie. Wanneer jy geleer het om nie te begeer nie, styg jy bo lyding uit.

Ek verskil lynreg van hierdie siening omtrent lyding. Ek glo dat ek minder mens word wanneer ek die kuns sou aanleer om pyn nie te voel nie, wanneer die dood van 'n vriend of 'n familielid of iemand se lyding my nie emosioneel raak nie. Wanneer ek myself beskerm teen die gevaar van verlies (deur dood, egskeiding of net 'n boesemvriend wat weggaan) deur myself te leer om nie om te gee nie, om niemand te na aan my te laat kom nie, dan verloor ek 'n deel van my siel. Om meelewend te wees, is om jouself oop te stel vir pyn en seerkry. Wanneer ons ons verwagtings van die lewe verlaag in 'n poging om daardeur pyn en teleurstelling te vermy, dan verbeur ons 'n deel van die beeld van God in onsself. Om minder geheg aan my kinders te wees en minder ambisieus oor my werk, omdat die lewe onregverdig en onvoorspelbaar is, sal my in 'n mate immuniseer teen groot hartseer, maar dit sal my ook beroof van groot vreugde en hoop vir die toekoms.

Ek het die uitwerking van egskeidings en huwelikstwiste op families in my gemeente gesien. Moontlik die grootste skade wat deur 'n egskeiding aan kinders en aan hulle vriende veroorsaak word, is dat ons 'n geslag kinders grootmaak wat bang is om lief te hê, bang om hulleself volkome aan 'n ander persoon te gee, omdat hulle gesien het hoe diep dit mense seermaak wat die risiko geneem het om mekaar lief te hê en vir mekaar oop te maak, net om te vind dat dit nie uitwerk nie. Hulle mag so bang wees vir die pyn van teleurstelling dat hulle liewer afsien van die moontlikhede van liefde en geluk. Meesal lê die probleem van verveeldheid binne-in onsself. Weens ons vrees om seergemaak of teleurgestel te word, het ons 'n lewe gekies met min emosionele beweegruimte. Ons het vir onsself 'n emosionele vloer gebou waaronder ons nie kan daal nie, om te verseker dat niks ons ooit kan seermaak of terneerdruk nie, en 'n emosionele plafon waarbo ons nie kan styg nie, omdat die risiko dat ons kan val te groot is. En dan wonder ons hoekom ons so ingehok en so vervelig voel.

Soos alles in die lewe, werk ons emosies ook in golwe. Sommige fynbesnaarde mense beleef groot emosionele golwe, met groot ekstase en diep buie van neerslagtigheid. Ongelukkig kan die een uiterste nie van die ander geskei word nie. Om die ekstase te belewe moet jy aanvaar dat daar ook somtyds 'n moedelose fase sal wees. Wat ons moet probeer doen, is om ons hele emosionele golf opwaarts uit die negatiewe kant na die positiewe te verskuif. Maar moenie probeer om daardie opwelling van 'n traan af-en-toe, die toetrek-van-die-keel heeltemal te onderdruk nie, want dan onderdruk jy jou gevoeligheid, en daarin lê baie van jou menswees.

6. Maar die gek loop in die duister

Die kern van wysheid is 'n respek vir die grense van die menslike verstand, ontsag en eerbied vir die groot onbekende werklikheid waar rede nie kan indring nie. As ons opvoeding nie 'n begrip van nederigheid, eerbied en ontsag by ons tuisbring nie, sal ons slim genoeg wees om te lei, maar nie wys genoeg wees om te weet waarheen ons behoort te gaan nie. Intelligensie sonder gevoeligheid, die verstand sonder die hart, sal daartoe lei dat ons besluite neem wat onskuldige mense onnodig seermaak. Sulke tye behoort die eerbied vir 'n menslike gees vir ons belangriker te wees as aandag aan wat die wet sê. Sigmund Freud herinner ons daaraan dat ons dink ons tree op volgens logiese redes, maar waarskynlik doen ons die dinge wat ons doen vir redes wat ons nie kan verstaan nie.

Moet sommige van die lewe se vreugdes ervaar eerder as geanaliseer en verstaan word? Sommige mense is bang om openlik emosioneel te wees. Liefde, ekstase, woede en trane maak hulle bang, want hulle voel buite beheer wanneer hulle nie emosies kan beheer wat nie sin maak nie. Terwyl ons 'n groot deel van ons lewens in die duisternis gaan loop, is ons bewus daarvan dat ons nie al die antwoorde het nie, maar ook dat dit nie altyd nodig vir ons is om 'n pad te vind of om na 'n gedefinieerde eindpunt te loop nie.

Wat jy op vyftig weet wat jy nie op twintig geweet het nie, het nie te doen met formules of woorde nie, maar van mense, plekke, optredes - kennis wat verkry is deur die sintuie van aanraking, sig, gehoor, oorwinnings, mislukkings, slapelose nagte, toewyding, liefde - die menslike wedervaringe en emosies van hierdie aarde en van mense en van jouself.

Daar is 'n siklus van lig en duisternis, verstand en emosie in my binneste netsoos daar in die wêreld rondom my is. Soms is dit ons lewenstaak om lig te werp waar daar duisternis is, om te probeer sin maak van die dinge wat rondom ons gebeur, om rede te vind en dit te verduidelik. Maar soms is die ons taak om die duisternis te aanvaar, die dinge wat nie verduidelik kan word nie, en waarskynlik nie verklaar behoort te word nie, as deel van die wêreld waarin ons lewe. Aan die einde, wanneer dit ons beurt is om in die duisternis in te gaan, sal ons, indien ons geleer het hoe om te lewe, daar kan ingaan, nie wys of dwaas nie, maar moedig en onbevrees.

7. Wie's bang vir die Vrees van God?

In my gedagte kan ek sien, soos Prediker ouer word, hoe hy radeloos besef dat sy tyd al minder raak, bevrees dat hy aan die einde van sy lewe kan kom sonder om iets sinvol daarmee te doen. Hy was welgesteld, invloedryk, en sy lewe was aangenaam, maar dit is sulke verganklike dinge - hulle glip uit 'n mens se greep wanneer die dood jou kom haal. Hy weet dat hy aan die einde die duisternis alleen sal moet aandurf, sonder sy rykdom of vermaak om hom te beskerm. En as hy gevra word, deur homself of iemand anders, "Wat het jy met jou lewe gemaak, met al die geleenthede en die talente wat jy gehad het?" wat sou hy antwoord?

Teen hierdie tyd in Prediker se lewe is hy wys en wel belese, kundig genoeg om te weet dat daar geen antwoord in alles wat hy weet is om 'n bevredigende antwoord te verskaf nie. Soos hy ouer en meer gefrustreerd word, draai hy sy soektog, soos so baie ouerwordende mense, na geloof: hy sal homself heelhartig wy aan sy God en om te doen wat Sy wil is.

Mense lewe nie vir ewig nie. Wat is die doel daarvan om ryk te wees of wys, as rykes en armes, wyse en dwase, almal gedoem is om te sterf en vergeet te word? God alleen is ewig en vir altyd. As ons ons aan Hom oorgee en ons lewens wy aan Sy diens, sou dit nie 'n manier wees om daardeur die dood te kul en daardie gevoel van sinloosheid en finaliteit te vermy wat al ons pogings doelloos maak nie? Prediker het hom daarop gestel om die dinge te doen wat ewig reg en waar is, met die hoop om daardeur die deurgang na die ewigheid te verkry.

Hy vertel nooit hoekom dit nie gewerk het nie. Miskien was hy te veel van 'n individualis, of miskien het hy skynheiligheid en gemeenheid in die kerk gevind (Pr 8:10), of miskien was hy net te oud om te verander (Pr 4:17, 7:16-18). Vroomheid alleen was blykbaar ook nie die antwoord vir hom nie.

Dit is 'n oorweldigende gedagte dat God jou kan faal. Hoe jy ook al God begryp en watter naam jy Hom ook al gee, om jou lewe te baseer op sekere vaste aannames en dan te moet ondervind dat daardie aannames onder jou padgee, is 'n skokkende ondervinding. Dit laat jou nie net met 'n gevoel dat jou geloof nie reg is nie, maar dat niks anders in die wêreld reg is nie en dat alles hier sinneloos is. Dit is die vernietiging van die morele basis van jou lewe. Prediker het na God gedraai op soek na sekuriteit, kalmte van gees, vryheid van vrees en twyfel, en dit was nie God se skuld dat hy na godsdiens gekeer het op soek na die verkeerde dinge nie.

In die oorspronklike Bybel is daar geen woord vir "godsdiens" nie - die begrip was te abstrak. Die frase wat die naaste daaraan kom is "die vrees van God." Wat roep hierdie woorde "die vrees van die Here" by jou op? Roep dit by jou die beeld op van 'n Almagtige Wese wat in die hemel woon en wat Sy wil oordonderend na ons afstuur, reg om ons ongenadiglik te tref as ons sou durf ongehoorsaam wees? Laat dit jou dink aan 'n God wat elke geheime gedagte van jou ken en elke verkeerde daad van jou sal straf?

Indien wel, dan is jy soos baie mense vandag en deur al die eeue, wie se begrip van God gebaseer was op vrees vir vergelding. Godsdiens was 'n kwessie van God wat beveel en ons wat òf gehoorsaam en beloon word, òf rebelleer en gestraf word. Dit is soos die meeste mense in Prediker se tyd godsdiens verstaan het (Lev 26:1-46). En dit was hoekom hy nie bevrediging kon vind toe hy probeer het om godsdiens die hoeksteen van sy lewe te maak nie. Hy was waarskynlik so ver voor sy tyd dat 'n lewe van gehoorsaamheid gebaseer op vrees nie dit was waarna hy gesoek het nie.

Die boek “THE MORAL JUDGEMENT OF THE CHILD” deur Jean Piaget was een van die magte wat my hele lewe en denke gevorm het. In hierdie boek ontleed Piaget 'n kind se konsep van reg en verkeerd, wat is toegelaat en wat is verbode. Om data bymekaar te maak, het hy deur die strate van Genève geloop waar die kinders albaster gespeel het, en hulle die volgende drie vrae gevra:

Hoe oud is jy?

Hoe speel 'n mens albasters?

Hoe weet jy dis die regte manier om te speel?

Wat hy hierdeur geleer het, was die houding van kinders op verskillende ouderdomme teenoor alle reëls van godsdienstige sowel as sekulêre outoriteit, die ernstigheid daarvan om die reëls te breek, en die prosedure om dit te verander. Piaget het ontdek dat daar drie stadiums is in die ontwikkeling van 'n kind se gevoel teenoor gesag:

1. Vir jong kinders is die reëls van die spel en alle reëls by afleiding as gegee deur 'n onbetwisbare hoër gesag. Dit is hoe jy veronderstel is om te speel, en die gedagte het nooit by hulle opgekom om dinge anders te doen nie. Reëls is reëls, en 'n mens word deel van die stelsel deur die reëls te aanvaar en te gehoorsaam.

2. Soos kinders ouer word en adolessente begin word, begin hulle indringende vrae vra oor alle reëls en gesag. Tipies gaan kinders dan deur 'n onverantwoordelike fase waarin hulle reëls breek en hulle eie maak, voordat hulle tot die besef kom dat, alhoewel hulle die mag het om reëls te maak en te verander, die reëls wat hulle uitvind regverdig en redelik moet wees, anders sal dit nie meer pret wees om te speel nie.

3. Op hierdie punt is hulle op die drumpel van volwassenheid. Hulle verstaan dat reëls nie van êrens bo af kom nie, maar gemaak is deur mense soos hulle, getoets oor die verloop van tyd, en dit kan verander word deur mense soos hulleself. Om "goed" te wees beteken nou nie meer net om bestaande reëls slaafs te gehoorsaam nie. Dit het nou die betekenis gekry om medeverantwoordelikheid te aanvaar om die reëls gedurig te evalueer en om reëls daar te plaas wat regverdig teenoor almal sal wees, sodat ons almal dit kan geniet om 'n billike en regverdige samelewing te deel.

Piaget suggereer dat hierdie denkwyse teenoor albaster speel ook 'n model van ons houding teenoor alle reëls en alle gesag is. Wanneer ons jonk, swak en onervare is, dink ons dat alle reëls kom vanaf 'n almagtige en alwetende gesag. Ons wys ons waardering vir die leiding deur sulke reëls te aanvaar en te gehoorsaam. 'n "Goeie" kind is nie noodwendig 'n vrygewige en moreel sensitiewe kind nie, maar 'n gedweë en gehoorsame een.

Op hierdie stadium van ontwikkeling is dit vir ons moeilik om te aanvaar dat ander mense, ander kulture, ander gelowe ander reëls as ons kan hê. As ons reg is (volgens ons reëls) en hulle is verskillend, dan moet hulle verkeerd wees, want volgens ons begrip is ons siening van reg en verkeerd absoluut.

Wanneer kinders hulle jeugjare bereik, stel hulle skielik nie meer belang daarin om "goed" te wees nie. Hulle sal eerder goeie raad verwerp as om in die posisie te wees om na hulle ouers en ander gesagsfigure te luister. Dit is hulle opvatting van "vry" wees. Hulle sal 'n klomp dwase dinge doen, somtyds hulleself en ander mense seermaak in die proses om te wys hoe vry van reëls hulle kan wees. Dan, indien hulle gelukkig is, sal hulle grootword om verantwoordelike volwassenes te wees, wie se definisie van "goed" ryp geword het om reëls te evalueer en aan te pas by die omstandighede, deur gebruik te maak van hulle mag en gesag in die belang van regverdigheid.

Is die geskiedenis van die mensdom nie baie soos die van 'n kind wat albaster speel nie? In die begin was daar absolute heersers en gehoorsame onderdane(1). Mense het hulle vorste gehoorsaam omdat hulle bang was vir hul mag. Daarna het daar opstande en revolusies gekom teen absolute mag en onderdrukking, dikwels gevolg deur periodes van chaos en oordaad, wat die gevolg gehad het dat baie onskuldiges die slagoffers geword het van willekeurige en onregverdige toepassing van selfgemaakte "reg."(2) Hierdie rewolusionêre chaos gee dan geboorte aan die demokrasie, die idee dat alle mense gesamentlik verantwoordelik is en betrokke moet wees in die maak van die wette, wat die kollektiewe wysheid van alle volkslede moet wees(3).

Dit was ook die geskiedenis van godsdiens, die manier wat mense God verstaan het oor geslagte heen. Eens was God verstaan as 'n absolute heerser, wat ons beveel het hoe ons moes lewe, en ons het ons gewys dat ons Sy volgelinge was deur ons gehoorsaamheid. Toe, op omtrent dieselfde tyd dat mense aan die godgewilde reg van konings begin twyfel het, het hulle ook begin om die goddelike reg van God te bevraagteken. Hulle het die Bybel begin sien as 'n geïnspireerde boek geskryf deur mensehande, eerder as gedikteer deur God. Hulle het ook sekere wette en gewoontes gesien as die gevolg van die kulturele en ekonomiese omstandighede van die mense wat hulle gevorm het , eerder as dat dit direk van die denke van God af gekom het en dus absoluut gehoorsaam moes word.

Die godsdienstige gemeenskappe het ontwikkel vanaf die stadium van gedweë, gehoorsame kinders, deur die jeugdige stadium van verwerping en opstand, na 'n gemeenskap van vrye volwassenes wat stemreg vereis in die opstel van die reëls waaronder van hulle verwag word om te lewe. Piaget wys ons nie bloot net die verskillende opsies en alternatiewe patrone van morele gedrag nie. Die later stadiums is beter en voller ontwikkelde morele gedrag, netsoos 'n volwassene verder ontwikkel is en ryper is as 'n kind. Demokrasie en magsdeling verteenwoordig 'n hoër, meer volledige en meer morele vorm van sosiale organisasie as 'n diktatorskap.

Daardie vroeëre stadiums mag geskik wees vir 'n kind, netsoos dit gepas en wenslik is dat 'n jong kind verkies om by sy ouers te woon en dit aanvaar dat ander mense vir hom besluite neem. Maar daar kom iets kort by die persoon wat nooit hierdie kinderlike neigings ontgroei soos hy ouer word nie.

Hier het Piaget iets om ons te leer omtrent die toekoms van geloof en die soektog na die goeie lewe. Ons leer van hom dat gehoorsaamheid nie noodwendig die hoogste geestelike deug is nie. 'n Godsdiens wat moraliteit definieer as gehoorsaamheid aan Sy bevele, is toepaslik vir kinders en onvolwasse mense, netsoos dit toepaslik was vir die mensdom as 'n geheel toe die beskawing nog in sy kinderskoene gestaan het. Die Bybel mag praat in terme van "So spreek die Here"; dit mag beloftes maak van beloning vir die gehoorsames en straf vir die goddelose, want dit was gerig aan mense in die vroeë stadiums van hulle morele ontwikkeling.

Die Bybel mag wel die Woord van God wees, maar dit is waarskynlik nie Sy finale woord nie, nie omdat God se vermoë om homself uit te druk beperk was nie, maar omdat die mens van daardie tyd se vermoë om Hom te verstaan beperk was. "n Godsdiens wat daarop aandring om "goed" gelyk te stel aan "onvoorwaardelik gehoorsaam" is 'n geloof wat lewenslange kinders van ons almal wil maak.

Ek het mense geken wat diep gelowig was, mense wie se godsdiens die sterkste enkele dryfveer was wat hulle lewe gevorm het, en ten spyte daarvan het ek gewonder of al hulle obsessie met hulle geloof vir hulle goed was. In sommige gevalle was daar 'n koorsagtige beheptheid met sonde, 'n gedurige vrees dat hulle onbewustelik 'n reël gebreek het of iets verkeerd gedoen het wat God aanstoot kon gegee het. Ek ken Jode vir wie die Sabbat 'n weeklikse beproewing was om te oorleef, omdat hulle gedurig bang was dat hulle iets verkeerd mag doen. Ek ken Christene wat nie televisieprogramme kan kyk sonder om hulle te bekommer dat hulle dalk wellustige gedagtes kan hê, of mense wat bang is dat hulle skuldig kan wees aan die sonde van hoogmoed of trots wanneer iemand hulle komplimenteer.

Elke optrede is onderneem in die gees van "Nou sal God sien watter goeie mens ek is en Hy sal my liefhê." Ek kon nie help om te voel dat daar iets onvolwasse was omtrent hierdie houding nie, en dat hul interpretasie van hul geloof verhoed het dat hulle volledige volwassenheid bereik.

Daar is 'n deel van ons wat altyd kind wil bly. Somtyds is die probleme van die lewe so oorweldigend dat ons wanhopig twyfel om dit ooit op te los. In sulke omstandighede wil ons graag hê dat iemand vir ons sê, "Moenie jou bekommer daaroor nie. Laat ek dit vir jou doen - al wat ek van jou verlang is jou dankbaarheid en jou onderdanigheid." Daardie wens in ons is die kind in ons wat uit ons volwasse liggame spreek. Wanneer ons godsdiens daardie wens aanmoedig en ons in kinderlike onderdanigheid en afhanklikheid wil hou, deur ons te wil vertel wat ons moet doen en van ons gehoorsaamheid en dankbaarheid verwag, doen dit ons 'n ondiens. Dit is hier waar die godsdiens van Prediker se dae hom gefaal het.

Lewensegte geloof moenie na ons luister as ons sê, "Dit is vir my te moeilik. Vertel my wat om te doen sodat ek dit nie vir myself hoef uit te pluis nie." Dit behoort ons aan te moedig om te groei, om ons kinderlike gewoontes agter te laat, selfs al verkies ons om liewer geestelike kinders te bly. Godsdiens behoort ons selfs aan te moedig om sy eie posisie krities uit te daag, nie uit jeugdige voortvarendheid nie, maar op die basis van 'n ingeligte volwasse gewete. Godsdiens behoort nie in die posisie te wees om ons al die antwoorde te gee nie. Dit behoort ons aan te moedig om ons eie weg te vind.

Die Vrees van God mag inderdaad die begin van wysheid wees en die hoeksteen van behoorlik lewe, soos die Bybel herhaaldelik verklaar. Maar die "Vrees van God" beteken nie om bang vir God te wees nie. Dit is nie vrees soos ons die woord vandag ken nie, maar ontsag en eerbied. Vrees is 'n negatiewe emosie, wat veroorsaak dat ons òf wil weghardloop, òf dit wil vernietig wat ons bedreig. Maar ontsag (“awe”) is iets heel anders. Ontsag trek ons nader selfs al huiwer ons om te naby te kom. In stede van wrewelig te voel oor ons eie swakheid en magteloosheid, staan ons oopmond in bewondering van iets wat oneindig groter as onsself is.

Prediker mag wel aan die einde van sy godsdienstige fase vir God gevra het, "Wat wil U meer van my hê? Ek het voor U gekruip, ek het U my onvoorwaardelike gehoorsaamheid gegee, ek het alles gedoen wat U van my gevra het. Hoekom het U daardie gevoel van volkomenheid weerhou, die belofte van volmaaktheid waarna ek gesoek het?"

En God mag geantwoord het, "Watter vreugde dink jy kry Ek uit jou kruipery? Dink jy regtig Ek is so onseker van Myself dat Ek nodig het dat jy jouself verlaag sodat Ek groot kan voel? Ek wens mense wil ophou om aan te haal wat Ek aan die mensdom in hulle kleintyd gesê het, en luister wat Ek hulle vandag vertel. Van kinders, en van geestelik onvolwasse mense, verwag ek gehoorsaamheid. Maar van jou is "onvoorwaardelike gehoorsaamheid" net 'n ander naam vir jou versuim om soos 'n volwassene op te tree en verantwoordelikheid vir jou eie lewe te aanvaar - dit is wat Ek van jou verwag. Wil jy volledig mens voel, soos iemand wat uiteindelik geleer het hoe om te lewe? Hou dan op om te sê 'Ek het net gedoen wat U my aangesê het' en begin sê 'U mag daarvan hou of nie, maar ek het dit deeglik oordink en dit is wat ek voel is reg."

Ware godsdiens behoort nie vir ons te sê "Gehoorsaam! Pas aan by die voorskrifte! Klou aan die verlede!" Dit behoort ons aan te moedig om te groei, om te waag, om by tye selfs verkeerd te kies, eerder as om ons herhaaldelik te verhoed om ons eie verstand en begrip te gebruik. Vir verantwoordelike, gelowige volwassenes is God nie die gesag wat hulle vertel wat om te doen nie. God is die goddelike krag wat hulle aanspoor om te groei, om uit te reik, om te waag.

As God met sulke mense praat, sê Hy nie soos vir 'n kind, "Ek sal jou dophou om seker te maak dat jy nie iets verkeerd doen nie." Hy sê eerder, "Gaan voort in 'n onbekende wêreld waar jy nog nooit vantevore was nie. Worstel om jou eie pad te vind. Maar wat ookal gebeur, onthou dat Ek altyd saam met jou sal wees." Soos 'n vader wat opreg trots is as sy kinders sukses behaal heeltemal op hulle eie, so is God volwasse genoeg om vreugde te vind in ons grootword, en nie in ons afhanklikheid op Hom nie.

Opregte godsdiens wil nie gehoorsame mense hê nie. Dit wil lewensegte mense hê, mense met integriteit, onverdeel, volkome mense uit een stuk. Om met integriteit te lewe beteken om uit te vind wie jy werklik is, en om daardie mens deur-en-deur te wees. Godsdiens verwag nie van ons om perfek te wees nie. Dit is nie net onmoontlik nie, maar dit sal net veroorsaak dat ons onvermydelik mislukkings word. As ons perfek was, sou ons nooit kon groei of verander nie, en sou ons geen behoefte aan godsdiens gehad het nie.

Godsdiens verwag van ons volkomenheid in 'n ander sin, nie foutloosheid nie, maar konstante eenwees, 'n simbool van ononderbroke standvastigheid. Die uitdaging wat lewensegte godsdiens vir ons behoort te hê, is nie om volmaak te probeer wees nie, maar om onsself in een stuk te kry, en te alle tye dit te probeer wees wat ons op ons beste kan wees.

Godsdiens behoort nie 'n neulende ouer te wees of 'n verslagkaart wat boekhou van al ons prestasies en mislukkings, om ons so te gradeer volgens ons prestasies nie. Dit behoort 'n louterende vuur te wees om ons te help om ontslae te raak van alles wat nie onsself is nie, alles wat verdraai, verwater of 'n kompromitering, vergelyktreffing is van die mens wat ons werklik wil wees, totdat net ons lewensegte self oorbly.

Hoe is 'n mens van integriteit? Daar is 'n Joodse woord wat onvertaalbaar is wat hom perfek beskryf, 'n mensch. Om 'n mensch te wees beteken om die soort mens te wees wat God ons bedoel het om te wees, iemand wat eerlik en betroubaar is, wys genoeg om nie meer naïef te wees nie, maar nog nie sinies nie, 'n mens op wie se raad jy kan vertrou om tot jou eie voordeel te wees en nie tot syne nie. 'n Mensch tree nie op uit vrees of uit begeerte om 'n goeie indruk te maak nie, maar uit 'n brandende innerlike oortuiging van dit wat hy is en waarvoor hy staan. 'n Mensch is nie 'n heilige of 'n volmaakte mens nie, maar iemand van wie alle valsheid, selfsugtigheid en wraaksug weggebrand is sodat net die ware self oorbly. 'n Mensch is volkome mens en is een met sy God.

Daar is 'n stille vertroue rondom hulle, 'n sin van rustigheid wat bereik word wanneer jy uitgevind het waarvoor jy staan en wie jy is. Nie soos angstige godsdienstige mense wat verteer word deur hulle vrees dat hulle miskien per abuis een of ander reël oortree het en dalk God aanstoot gegee het nie.

Mense van integriteit spits hulle aandag daarop toe om te lewe volgens hulle eie hoë standaard en bekommer hulle nie of God hulle optrede goedkeur of nie. In hulle teenwoordigheid voel mens altyd dat hulle optrede God se goedkeuring wegdra.

Prediker het hom na godsdiens gekeer om homself as mens heel te maak, om hom te help om 'n lewe van blywende betekenis te lei. Maar omdat die godsdiens van sy tyd gehoorsaamheid vereis het eerder as egtheid, vrees eerder as ontsag, kon dit hom nie heel maak nie. Hy het meer van God verwag as om "goed" en gehoorsaam te wees, en uiteindelik het hy gevind wat hy gesoek het, omdat hy nie opgehou soek het nie.

 

SLOTSOM

Die reis deur Kushner se herinneringe en teologiese verskuiwings bring ons uiteindelik by ’n ingrypende herdefinisie van sukses en geloof. Geloof is nie ’n skuilplek teen die storms van die lewe nie, en God is nie ’n kosmiese skoolhoof wat wag dat ons foute maak nie. Die uiteindelike doel van ons bestaan is nie perfeksie of blinde, angstige gehoorsaamheid nie, maar volwassenheid. Dit is die reis om, te midde van ’n onvoorspelbare wêreld vol pyn en ekstase, uit een stuk gemaak te word.

Om ’n mensch te word - ’n mens van egtheid en stille innerlike rustigheid - vereis dat ons die vrees vir God vervang met ontsag vir die lewe, en dat ons die verantwoordelikheid vir ons eie morele kompas aanvaar. Wanneer die gordyn eendag oor ons lewe sak en ons die finale duisternis instap, sal dit nie ons rykdom of ons slaafse nakoming van reëls wees wat oorbly nie. Wat sal tel, is die integriteit waarmee ons geleef het, die liefde wat ons vrylik gegee het, en die wete dat die wêreld ’n ryker, mooier plek is omdat ons hier was. Dis die enigste antwoord wat werklik genoeg is.